1η φάση «Εύδοξος» 2015, Λύκειο, Θέμα 1: εκφώνηση και λύση

(Α) Μέθοδοι: (1) ακτινικών ταχυτήτων (Doppler): ο πλανήτης κάνει τον αστέρα να «ταλαντεύεται», και οι γραμμές του φάσματος μετατοπίζονται περιοδικά· (2) διάβασης· (3) άμεσης απεικόνισης, με κορωνογράφους· (4) βαρυτικού μικροφακού· (5) αστρομετρίας, από τη μετατόπιση της θέσης του αστέρα· (6) χρονισμού πάλσαρ.

Μέθοδος της διάβασης: όταν η τροχιά φαίνεται σχεδόν «από την κόψη», ο πλανήτης περνά περιοδικά μπροστά από τον δίσκο του αστέρα και κρύβει ένα μικρό μέρος του. Η λαμπρότητα πέφτει κατά $\Delta F/F\approx (R_p/R_{\ast }{)}^2$: περίπου 1% για έναν πλανήτη σαν τον Δία μπροστά σε αστέρα σαν τον Ήλιο, μόνο 0,008% για μια Γη. Από το βάθος βρίσκουμε την ακτίνα του πλανήτη, από τον χρόνο ανάμεσα στις διαβάσεις την περίοδο και, με τον 3ο νόμο του Kepler, την απόσταση. Μαζί με τις ακτινικές ταχύτητες (που δίνουν μάζα) βρίσκουμε την πυκνότητα. Με αυτή τη μέθοδο το διαστημικό τηλεσκόπιο Kepler ανακάλυψε χιλιάδες εξωπλανήτες.

(Β) Η ερώτηση είναι ανοιχτή· δεκτό είναι κάθε όνομα που τηρεί τους έξι κανόνες και αιτιολογείται. Παράδειγμα για έναν θερμό αέριο γίγαντα πολύ κοντά στο άστρο του: «Thermopolis-b» (13 χαρακτήρες). Θυμίζει τις ελληνικές λέξεις θερμός και πόλις, γράφεται με λατινικούς χαρακτήρες, προφέρεται εύκολα, και το «-b» ακολουθεί τη διεθνή σύμβαση για τον πρώτο πλανήτη που βρίσκεται γύρω από ένα άστρο. Πριν προτείνεις όνομα, έλεγξε ότι δεν το έχει ήδη άλλο ουράνιο σώμα (π.χ. η Εστία είναι ήδη αστεροειδής).