3η φάση «Ίππαρχος» 2009, Λύκειο, Θέμα 2: εκφώνηση και λύση

Α) και Β) Οι μεταβλητοί αστέρες χωρίζονται σε δύο μεγάλες ομάδες. Εγγενώς μεταβλητοί: (1) παλλόμενοι, που διαστέλλονται και συστέλλονται περιοδικά: Κηφείδες (περίοδοι 1–100 ημέρες, σχέση περιόδου–λαμπρότητας), RR Λύρας (λιγότερο από μία ημέρα, σε σφαιρωτά σμήνη), μακροπερίοδοι τύπου Μίρα (ερυθροί γίγαντες, εκατοντάδες ημέρες)· (2) εκρηκτικοί ή κατακλυσμικοί: καινοφανείς (εκρήξεις σε διπλά συστήματα με λευκό νάνο), υπερκαινοφανείς, αστέρες εκλάμψεων (ερυθροί νάνοι). Εξωγενώς μεταβλητοί: (3) εκλειπτικοί διπλοί, όπως ο Αλγκόλ (β Περσέα), όπου το ένα άστρο κρύβει περιοδικά το άλλο· (4) περιστρεφόμενοι αστέρες με σκοτεινές κηλίδες.

Γ) Ο δ του Κηφέα είναι το πρότυπο των Κηφείδων, από τον οποίο πήραν το όνομά τους. Είναι κίτρινος υπεργίγαντας σε απόσταση περίπου 900 ετών φωτός. Η λαμπρότητά του μεταβάλλεται από περίπου 3,5 έως 4,4 μεγέθη με περίοδο 5,37 ημερών, γιατί ο αστέρας πάλλεται. Τη μεταβλητότητά του ανακάλυψε ο John Goodricke το 1784. Από τη σχέση περιόδου–λαμπρότητας των Κηφείδων (Leavitt, 1912) μετράμε αποστάσεις γαλαξιών.