2η φάση «Αρίσταρχος» 2009, Λύκειο, Θέμα 1: εκφώνηση και λύση

Α) Η ατμόσφαιρα της Γης απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας (ακτίνες γ, ακτίνες Χ, υπεριώδες, μεγάλο μέρος του υπέρυθρου) και η αναταραχή της θολώνει τα είδωλα. Ένα τηλεσκόπιο σε τροχιά παρατηρεί σε όλα τα μήκη κύματος, με είδωλα που φτάνουν το όριο της περίθλασης, χωρίς νύχτα, σύννεφα και φωτορύπανση.

Β) Τρία από τα πρώτα: το OAO-2 (1968), το πρώτο επιτυχημένο υπεριώδες τηλεσκόπιο σε τροχιά· ο Uhuru (1970), που χαρτογράφησε τον ουρανό στις ακτίνες Χ και βρήκε εκατοντάδες πηγές, ανάμεσά τους διπλά συστήματα με αστέρα νετρονίων ή μαύρη τρύπα όπως ο Κύκνος Χ-1· το IRAS (1983), που χαρτογράφησε όλο τον ουρανό στο υπέρυθρο και βρήκε δίσκους σκόνης γύρω από αστέρες, όπως ο Βέγας. Αποδεκτά είναι και το IUE (1978) και το COBE (1989), που μέτρησε το φάσμα και τις διακυμάνσεις της κοσμικής ακτινοβολίας υποβάθρου.

Γ) Το 2009 λειτουργούσαν, μεταξύ άλλων, το Hubble (ορατό και υπεριώδες: βαθιά πεδία, μέτρηση της σταθεράς του Hubble, επιταχυνόμενη διαστολή μέσω υπερκαινοφανών), το Chandra και το XMM-Newton (ακτίνες Χ: μαύρες τρύπες, θερμό αέριο σε σμήνη γαλαξιών), το Spitzer (υπέρυθρο: γέννηση αστέρων, εξωπλανήτες), το Fermi (ακτίνες γ) και το Swift (εκλάμψεις ακτίνων γ). Το 2009 εκτοξεύτηκαν επίσης το Kepler για εξωπλανήτες, το Herschel και το Planck. Σήμερα το σημαντικότερο είναι το James Webb (2021).