2η φάση «Ίππαρχος» 2003, Λύκειο, Θέμα 2: εκφώνηση και λύση

(Α) Με γυμνό μάτι: μια αχνή, γαλακτερή λωρίδα φωτός που διασχίζει τον ουρανό, ορατή μόνο μακριά από φώτα. Είναι ο δίσκος του Γαλαξία, που τον βλέπουμε από μέσα. Πιο λαμπρή είναι προς τον Τοξότη και τον Σκορπιό (το καλοκαίρι), όπου βρίσκεται το κέντρο. Διακρίνονται σκοτεινές «σχισμές» από σκόνη (η Μεγάλη Σχισμή του Κύκνου), νέφη άστρων (της Ασπίδας, του Τοξότη) και ο Βόρειος Σταυρός του Κύκνου.

(Β) Σχήμα και δομή: ραβδωτός σπειροειδής γαλαξίας. Λεπτός δίσκος με σπειροειδείς βραχίονες (αέριο, σκόνη, νέα άστρα). Κεντρικό εξόγκωμα με ράβδο (παλιά άστρα) και στο κέντρο η υπερμεγέθης μαύρη τρύπα Sgr A*. Σφαιρική άλως με παλιά άστρα και περίπου 150 σφαιρωτά σμήνη. Γύρω από όλα, μια τεράστια άλως σκοτεινής ύλης, που έχει το μεγαλύτερο μέρος της μάζας.

(Γ) Αριθμητικά δεδομένα (κατά προσέγγιση): διάμετρος δίσκου περίπου 100.000 έτη φωτός, πάχος δίσκου περίπου 1.000 έτη φωτός, 100–400 δισεκατομμύρια άστρα, συνολική μάζα περίπου $10^{12}$ ηλιακές μάζες (μαζί με τη σκοτεινή ύλη). Ο Ήλιος απέχει περίπου 26.000 έτη φωτός από το κέντρο και κινείται με περίπου 230 km/s, κάνοντας μία περιφορά σε περίπου 230 εκατομμύρια χρόνια (ένα «γαλαξιακό έτος»). Μάζα της Sgr A*: περίπου 4 εκατομμύρια ηλιακές μάζες.