3η φάση 2012, Γυμνάσιο: θέματα και λύσεις

Α–2 (απλανείς αστέρες: οι μεταξύ τους αποστάσεις μένουν πρακτικά ίδιες για αιώνες)· Β–2 (οι αστέρες είναι ήλιοι)· Γ–1 (οι πλανήτες μετακινούνται ανάμεσα στους αστέρες)· Δ–2 και 1 (όλα τα ουράνια σώματα συμμετέχουν στην ημερήσια κίνηση, λόγω της περιστροφής της Γης· χαρακτηριστικά τη δείχνουν οι απλανείς αστέρες)· Ε–1 (οι πλανήτες περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο).

Α) Ο Μιρ («Ειρήνη») ήταν σοβιετικός και αργότερα ρωσικός διαστημικός σταθμός, ο πρώτος που συναρμολογήθηκε σε τροχιά από πολλά τμήματα. Κινούνταν σε ύψος περίπου 350–400 km. Σε αυτόν έγιναν χιλιάδες πειράματα και οι πρώτες πολύ μακροχρόνιες παραμονές στο διάστημα, και συνεργάστηκαν Ρώσοι με Αμερικανούς και Ευρωπαίους, πριν από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Β) Το κεντρικό τμήμα εκτοξεύθηκε τον Φεβρουάριο του 1986 και τα υπόλοιπα προστέθηκαν ως το 1996. Ο πλήρης σταθμός είχε μάζα περίπου 130 τόνους και διαστάσεις περίπου 30 μέτρα. Λειτούργησε 15 χρόνια· τον Μάρτιο του 2001 οδηγήθηκε ελεγχόμενα στην ατμόσφαιρα και τα κομμάτια του έπεσαν στον Ειρηνικό.

Γ) Ο Λεονίντ Κιζίμ και ο Βλαντιμίρ Σολοβιόφ (το πρώτο πλήρωμα, 1986)· ο Βαλέρι Πολιακόφ, που έμεινε 437 ημέρες (1994–1995), ρεκόρ που ισχύει ακόμα· ο Σεργκέι Κρικαλιόφ· οι Αμερικανοί Νόρμαν Θάγκαρντ και Σάνον Λούσιντ.

Απαντήσεις: 3.1 Σ, 3.2 Σ, 3.3 Λ, 3.4 Λ, 3.5 Σ, 3.6 Σ, 3.7 Σ, 3.8 Λ, 3.9 Λ, 3.10 Λ

3.1: ο Αντάρης (α του Σκορπιού). 3.2: τα Νέφη του Μαγγελάνου είναι ακανόνιστοι νάνοι γαλαξίες, δορυφόροι του δικού μας. 3.3: ο Πλούτωνας είναι νάνος πλανήτης από το 2006 και έχει πέντε δορυφόρους, με μεγαλύτερο τον Χάροντα. 3.4: τη μετάπτωση ανακάλυψε ο Ίππαρχος. 3.5: ο άξονας του Ουρανού έχει κλίση περίπου \(98^\circ\), σχεδόν πάνω στο επίπεδο της τροχιάς.

3.6: η μέση πυκνότητα του Κρόνου (0,69 g/cm³) είναι μικρότερη από του νερού. 3.7: περίπου σωστό· σήμερα η απόσταση εκτιμάται περίπου 26 000 έτη φωτός. 3.8: οι κομήτες ανήκουν στο ηλιακό σύστημα· έρχονται από τη ζώνη Kuiper και το νέφος του Oort. 3.9: το Pathfinder προσεδαφίστηκε στον Άρη το 1997. 3.10: ο μηχανισμός των Αντικυθήρων ήταν μηχανικός «υπολογιστής» με γρανάζια, που προέβλεπε θέσεις του Ηλίου, της Σελήνης και εκλείψεις· όχι τηλεσκόπιο.

Αν η γωνιακή ταχύτητα της περιστροφής διπλασιαζόταν, μια πλήρης περιστροφή, άρα και το ημερονύκτιο, θα διαρκούσε 12 ώρες αντί για 24.

Στις ισημερίες ο Ήλιος βρίσκεται πάνω στον ουράνιο ισημερινό (\(\delta=0^\circ\)), και σε κάθε τόπο, άρα και στον Βόλο, το μισό του ημερήσιου κύκλου του είναι πάνω από τον ορίζοντα και το μισό κάτω. Η νύχτα θα διαρκούσε λοιπόν το μισό των 12 ωρών, δηλαδή 6 ώρες (αγνοώντας τη διάθλαση).

Απαντήσεις: 5.1 Γ, 5.2 Β, 5.3 Α, 5.4 Δ, 5.5 Δ, 5.6 Δ, 5.7 Β, 5.8 Γ, 5.9 Δ, 5.10 Γ

5.1: η Αφροδίτη περιστρέφεται σε 243 ημέρες και περιφέρεται σε 225. 5.2: μικρότερο μέγεθος σημαίνει λαμπρότερο. 5.3: \(F=GM_1M_2/R^2\). 5.4: το διαστημικό τηλεσκόπιο Herschel (2009–2013). 5.5: 5,2 AU. 5.6: ο Δίας, με περίπου 60 km/s.

5.7: ο Σείριος είναι ο α του Μεγάλου Κυνός. 5.8: η κύρια ζώνη των αστεροειδών είναι ανάμεσα στον Άρη και τον Δία. 5.9: η πανσέληνος επαναλαμβάνεται κάθε 29,5 ημέρες, πιο κοντά στις 30. 5.10: ο Γιούρι Γκαγκάριν (1961) και ο Τζον Γκλεν (1962), ο πρώτος Αμερικανός που έκανε τον γύρο της Γης (ο Άλαν Σέπαρντ είχε κάνει πριν μια υποτροχιακή πτήση).