1η φάση «Αρίσταρχος» 2005, Λύκειο, Θέμα 4: εκφώνηση και λύση

(Α) Λόξωση: η γωνία ανάμεσα στο επίπεδο της εκλειπτικής και στο επίπεδο του ουράνιου ισημερινού. Ισοδύναμα, η κλίση του άξονα της Γης ως προς την κάθετο στο επίπεδο της τροχιάς της: σήμερα περίπου 23,44°. Δεν είναι απόλυτα σταθερή: ταλαντεύεται μεταξύ περίπου 22,1° και 24,5° με περίοδο περίπου 41.000 ετών, και σήμερα μειώνεται αργά. Η κίνηση της Γης: περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο στο επίπεδο της εκλειπτικής, αριστερόστροφα όπως φαίνεται από τον βορρά, με μέση ταχύτητα περίπου 30 km/s. Είναι λίγο γρηγορότερη στο περιήλιο (αρχές Ιανουαρίου) και λίγο αργότερη στο αφήλιο (αρχές Ιουλίου). Ο άξονας κρατά σταθερό προσανατολισμό στον χώρο, προς τον Πολικό.

(Β) Συνέπειες: οι εποχές: ο Ήλιος φτάνει σε διαφορετικό ύψος και η διάρκεια της μέρας αλλάζει μέσα στο έτος. Οι κλιματικές ζώνες: οι τροπικοί κύκλοι στις ±23,44° και οι πολικοί κύκλοι στις ±66,56° ορίζονται από τη λόξωση. Ο ήλιος του μεσονυκτίου και η πολική νύχτα. Τα σημεία ανατολής και δύσης του Ήλιου μετακινούνται στον ορίζοντα. Οι αργές μεταβολές της λόξωσης συμβάλλουν στις εναλλαγές παγετωνικών περιόδων (κύκλοι Milankovitch).

(Γ) Άλλοι πλανήτες: ναι, ο καθένας έχει τη δική του κλίση άξονα: Ερμής περίπου 0°, Αφροδίτη 177° (ανάδρομη περιστροφή), Άρης 25,2° (εποχές παρόμοιες με τις δικές μας, αλλά διπλάσιας διάρκειας), Δίας 3,1° (σχεδόν καθόλου εποχές), Κρόνος 26,7°, Ουρανός 97,8° (ακραίες εποχές), Ποσειδώνας 28,3°. Από τη Γη τις βλέπουμε έμμεσα: οι πολικές κάλυπτρες του Άρη μεγαλώνουν και μικραίνουν με τις εποχές του, οι δακτύλιοι του Κρόνου αλλάζουν κλίση και κάθε περίπου 15 χρόνια βλέπονται «κόψη» και σχεδόν εξαφανίζονται, και στον Ουρανό τα τηλεσκόπια βλέπουν διαφορετικό πόλο ανάλογα με την εποχή.