Ουράνιες συντεταγμένες: θεωρία για τον Διαγωνισμό Αστρονομίας

Κάθε θέση στον ουρανό περιγράφεται με δύο γωνίες. Το ισημερινό σύστημα (ορθή αναφορά και απόκλιση) δεν εξαρτάται από τον τόπο και την ώρα· το οριζόντιο (ύψος και αζιμούθιο) εξαρτάται.

τα βασικά

Οριζόντιο σύστημα: ύψος \(h\) πάνω από τον ορίζοντα και αζιμούθιο \(A\) κατά μήκος του ορίζοντα. Ζενιθιακή απόσταση \(z=90^\circ-h\).
Ισημερινό σύστημα: απόκλιση \(\delta\) από τον ουράνιο ισημερινό και ορθή αναφορά \(\alpha\) σε ώρες, με \(24^\text{h}=360^\circ\), άρα \(1^\text{h}=15^\circ\).
Το ύψος του ουράνιου πόλου πάνω από τον ορίζοντα ισούται με το γεωγραφικό πλάτος: \(h_P=\varphi\).
Ωριαία γωνία: \(H=\text{LST}-\alpha\). Δείχνει πόση ώρα πέρασε από τη μεσουράνηση του άστρου.
Στο βόρειο ημισφαίριο ένα άστρο είναι αειφανές αν \(\delta>90^\circ-\varphi\) και δεν ανατέλλει ποτέ αν \(\delta<-(90^\circ-\varphi)\).

παράδειγμα

Φαίνεται ποτέ από την Αθήνα (\(\varphi=38{,}0^\circ\)) ο Κάνωπος (\(\delta=-52{,}7^\circ\));

Λύση. Το μέγιστο ύψος του θα ήταν \(h_\max=90^\circ-38{,}0^\circ-52{,}7^\circ=-0{,}7^\circ\), δηλαδή κάτω από τον ορίζοντα. Ακόμα και με τη διάθλαση (περίπου \(0{,}6^\circ\) στον ορίζοντα) μένει οριακά αθέατος. Από την Κρήτη (\(\varphi\approx35^\circ\)) φτάνει σε ύψος περίπου \(2{,}3^\circ\) και φαίνεται χαμηλά στον νότιο ορίζοντα.

συχνό λάθος

Η ορθή αναφορά μετριέται σε ώρες: \(1^\text{h}=15^\circ\), όχι \(1^\circ\). Επίσης το ύψος του πόλου είναι το γεωγραφικό πλάτος \(\varphi\), όχι το \(90^\circ-\varphi\).

θέματα για εξάσκηση

Άνοιξε το φύλλο στην εφαρμογή