2η φάση «Ίππαρχος» 2005, Λύκειο, Θέμα 1: εκφώνηση και λύση

(Α) Ηλιακός κύκλος: η δραστηριότητα του Ήλιου (αριθμός κηλίδων, εκλάμψεις, εκτινάξεις μάζας από το στέμμα) αυξομειώνεται με περίοδο περίπου 11 ετών (Schwabe, 1843). Στην αρχή κάθε κύκλου οι κηλίδες εμφανίζονται σε μεγάλα ηλιογραφικά πλάτη και μετά πλησιάζουν τον ισημερινό («διάγραμμα πεταλούδας»). Κάθε περίπου 11 χρόνια αντιστρέφεται και η μαγνητική πολικότητα, άρα ο πλήρης μαγνητικός κύκλος είναι περίπου 22 χρόνια (Hale). Ο κύκλος οφείλεται στο ηλιακό «δυναμό»: τη διαφορική περιστροφή και τη μεταφορά στο εσωτερικό. Υπήρξαν και περίοδοι χωρίς σχεδόν καθόλου κηλίδες (ελάχιστο Maunder, 1645–1715).

(Β) Παρατηρήσεις και μέσα: ποτέ δεν κοιτάμε τον Ήλιο απευθείας ή με τηλεσκόπιο χωρίς κατάλληλο φίλτρο, γιατί προκαλεί μόνιμη τύφλωση. Μέθοδοι: προβολή του ειδώλου σε λευκή επιφάνεια, ειδικά ηλιακά φίλτρα πιστοποιημένα για την είσοδο του τηλεσκοπίου, φίλτρα Hα για τις προεξοχές και τη χρωμόσφαιρα, στεμματογράφοι που κρύβουν τον δίσκο για να φανεί το στέμμα, ηλιακά τηλεσκόπια και φασματογράφοι. Από το διάστημα: SOHO, SDO, Hinode, και πιο πρόσφατα Parker Solar Probe και Solar Orbiter, που πλησιάζουν τον Ήλιο. Επίσης η ηλιοσεισμολογία, για το εσωτερικό του.

(Γ) Επιδράσεις στη Γη: φως και θερμότητα, άρα κλίμα και ζωή (φωτοσύνθεση). Οι παλίρροιες, μαζί με τη Σελήνη. Ο «διαστημικός καιρός»: ο ηλιακός άνεμος και οι εκτινάξεις μάζας προκαλούν γεωμαγνητικές καταιγίδες και σέλας, επηρεάζουν δορυφόρους, GPS, ραδιοεπικοινωνίες και δίκτυα ρεύματος. Παραδείγματα: το «γεγονός Carrington» (1859) και η γενική διακοπή ρεύματος στο Κεμπέκ (1989). Οι μεταβολές της ηλιακής δραστηριότητας επηρεάζουν ελαφρά και το κλίμα.