1η φάση 2001, Λύκειο, Θέμα 3: εκφώνηση και λύση

(Α) Γενικά: οι αστεροειδείς είναι μικρά βραχώδη ή μεταλλικά σώματα, απομεινάρια του σχηματισμού του ηλιακού συστήματος. Οι περισσότεροι βρίσκονται στην κύρια ζώνη, ανάμεσα σε Άρη και Δία (2,1–3,3 AU), όπου η βαρύτητα του Δία εμπόδισε να σχηματιστεί πλανήτης. Ο πρώτος, η Δήμητρα (Ceres), ανακαλύφθηκε το 1801 από τον Piazzi και σήμερα θεωρείται νάνος πλανήτης. Μεγέθη από μέτρα έως περίπου 950 km. Έχουμε εκατοντάδες χιλιάδες γνωστούς αστεροειδείς, σε κατηγορίες: ανθρακούχοι (C), πυριτικοί (S), μεταλλικοί (M). Οι «γεωπλησιάζοντες» διασταυρώνουν την τροχιά της Γης.

(Β) Αποστολές: το Galileo φωτογράφισε τη Γκάσπρα (1991) και την Ίντα με τον δορυφόρο της Δάκτυλο (1993). Το NEAR Shoemaker μπήκε σε τροχιά γύρω από τον Έρωτα (2000) και προσεδαφίστηκε πάνω του (Φεβρουάριος 2001). Αργότερα: Hayabusa (δείγματα από την Itokawa, 2010), Dawn (Εστία και Δήμητρα), Hayabusa2 (Ryugu) και OSIRIS-REx (δείγματα από τον Bennu, 2023), και η δοκιμή άμυνας DART, που το 2022 χτύπησε τον Δίμορφο και μείωσε την περίοδό του κατά περίπου 32 λεπτά. Όφελος: οι αστεροειδείς είναι «απολιθώματα» του αρχέγονου νεφελώματος, και ξέρουμε πια πώς να εκτρέψουμε έναν.

(Γ) Κίνδυνος και προστασία: μεγάλες προσκρούσεις (σώματα πάνω από 1 km) συμβαίνουν σπάνια, περίπου μία φορά στο εκατομμύριο χρόνια, αλλά οι συνέπειες είναι παγκόσμιες. Μικρά σώματα πέφτουν συχνότερα (Τσελιάμπινσκ, 2013, περίπου 20 m). Προστασία: συστηματική χαρτογράφηση (έχουν βρεθεί πάνω από το 90% των γεωπλησιαζόντων με διάμετρο πάνω από 1 km) και, αν χρειαστεί, εκτροπή με πρόσκρουση σκάφους, όπως το DART, ή με «βαρυτικό ρυμουλκό». Το κλειδί είναι ο έγκαιρος εντοπισμός, χρόνια πριν.