1η φάση 2000, Λύκειο, Θέμα 1: εκφώνηση και λύση

Περιγραφή: οι κρατήρες πρόσκρουσης είναι κυκλικά βυθίσματα με υπερυψωμένο χείλος και γύρω τους υλικό που εκτινάχθηκε (μανδύας εκτινάγματος), συχνά με φωτεινές ακτίνες (π.χ. Τύχων στη Σελήνη). Οι μικροί κρατήρες είναι απλά «μπολ». Οι μεγαλύτεροι (πάνω από περίπου 20 km στη Σελήνη) έχουν επίπεδο πυθμένα, κεντρική κορυφή και αναβαθμίδες. Οι γιγάντιοι σχηματίζουν λεκάνες με πολλούς δακτυλίους (π.χ. Mare Orientale).

Γενικό φαινόμενο; Ναι, σε όλα τα στερεά σώματα: Ερμής, Σελήνη, Άρης, δορυφόροι (η Καλλιστώ είναι γεμάτη), αστεροειδείς. Όμως το πλήθος διαφέρει. Στη Γη σώζονται λίγοι (περίπου 200), γιατί η διάβρωση, η τεκτονική των πλακών και η βλάστηση τους σβήνουν, και η ατμόσφαιρα καίει τα μικρά σώματα. Στην Αφροδίτη είναι λίγοι, γιατί η επιφάνειά της ανανεώθηκε με ηφαιστειακή δράση πριν από περίπου 0,5 δισεκατομμύρια χρόνια και η πυκνή ατμόσφαιρα σταματά τα μικρά σώματα. Στην Ιώ δεν υπάρχουν καθόλου, λόγω συνεχούς ηφαιστειακής δράσης. Οι γίγαντες δεν έχουν στερεή επιφάνεια.

Αιτία και ποικιλία: σχεδόν όλοι οι κρατήρες προέρχονται από προσκρούσεις αστεροειδών και κομητών. Λίγοι είναι ηφαιστειακοί (καλδέρες). Το μέγεθος και η μορφή εξαρτώνται από το μέγεθος και την ταχύτητα του σώματος, τη βαρύτητα και το έδαφος. Το πλήθος δείχνει την ηλικία της επιφάνειας: οι παλιές, ανέγγιχτες επιφάνειες (ορεινά της Σελήνης) είναι κορεσμένες από κρατήρες από την περίοδο των έντονων βομβαρδισμών, πριν από περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια.